Zadanie nr 2 z Egzaminu Ósmoklasisty 2020

Henryk Sienkiewicz
QUO VADIS

Skończywszy wreszcie ułożoną poprzednio pieśń, [Neron] począł improwizować, szukając wielkich porównań w widoku, który się przed nim roztaczał. […] Po krótkiej chwili milczenia zawrzała burza oklasków. Lecz z oddali odpowiadało mu wycie tłumów. Teraz nikt już nie wątpił, że to cezar rozkazał spalić miasto, by sobie wyprawić widowisko i śpiewać przy nim pieśni. […]

Nero zwrócił się do Tygellina:
– Czy mogę liczyć na wierność żołnierzy?
– Tak, boski! – odpowiedział prefekt.
Lecz Petroniusz wzruszył ramionami.
– Na ich wierność, lecz nie na ich liczbę – rzekł. – Zostań tymczasem tu, gdzie jesteś, bo tu najbezpieczniej, a ten lud trzeba uspokoić.

Tegoż zdania był i Seneka, i konsul Licyniusz. Tymczasem w dole wzburzenie rosło. Lud zrobił się w kamienie, w drągi od namiotów, w deski z wozów i taczek i w rozmaite żelaziwo. Po niejakim czasie kilku z przywódców kohort przyszło z ozajmnieniem, że pretorianie[^1], napierani przez tłumy, zachowują z największym wysileniem linię bojową i nie mając rozkazu uderzenia, nie wiedzą, co czynić.
– Bogowie! – rzekł Nero. – Co za noc! Z jednej strony pożar, z drugiej rozhukane morze ludu. […]
– Panie – odpowiedział niepewnym głosem Tygellin – ja zrobiłem wszystko, co mogłem, ale niebezpieczeństwo jest groźne… Przemów, panie, do ludu i poczyń mu obietnice.
– Cezar miałby przemawiać do tłuszczy^3? Niech to uczyni inny w moim imieniu. Kto się tego podejmie?
– Ja! – odrzekł spokojnie Petroniusz.
– Idź, przyjacielu! Tyś mi najwierniejszy w każdej potrzebie… Idź i nie szczędź^3 obietnic.

Petroniusz, stanąwszy u stóp arkad, kazał sobie podać białego konia i siadłszy na niego, pojechał na czele towarzyszy przez głębokie szeregi pretorianówskie ku czarnej, wyjącej tłuszczy, bezbronnym, mając w ręku cienką laskę z kości słoniowej, którą się zwykle podpierał.
I przyjechawszy tuż, wpark konia w tłumy. […] Rozszałała fala wnet otoczyła jego i orszak, za nią widać było istotnie jakby morze głów, ruchome, kotłujące się, straszne.
Wrząsk wzmożył się jeszcze i zmieniły się w nieludzki ryk; dragi, widły, a nawet i miecze chwiliły się nad głową Petroniusza, drapieżne ręce wyciągały się ku cuglom jego konia i ku niemu, lecz on wjeżdżał coraz głębiej, zimny, obojętny, pogardliwy. Chwilami uderzał laską po głowach najzuchwalszych, tak jakby torował sobie drogę w zwykłym ścisku, i ta jego pewność, że [nieczytelne] zdumiewały jednakże rozhukaną tłuszczę. Poznano go wreszcie i liczne głosy poczęły wołać:
– Petroniusz! Arbiter elegantarium[^4] Petroniusz!... […]

Wówczas wyprostował się na koniu i począł mówić donośnym, spokojnym głosem:
– Obywatele! Niech ci, którzy mnie usłyszą, powtórzą słowa moje tym, którzy stoją dalej, wszyscy zaś niech się zachowają jak ludzie, nie jak zwierzęta w arenach.
– Słuchamy! Słuchamy!…
– Zatem słuchajcie. Miasto zostanie odbudowane. Ogrody Luluklla, Mecenasa, Cezara i Agrypiny będą dla was otwarte! Od jutra rozpoczniemy się rozdzawnictwo zboża, wina i oliwy, tak aby każdy mógł napełnić brzuch aż do gardła! Potem cezar wyprawi wam igrzyska, jakich świat nie widział dotąd, przy których czekają was uczty i dary. Bogatsi będziecie po pożarze niż przed pożarem!

Odpowiedział mu pomruk, który rozchodził się tak do środka na wszystkie strony, jak rozchodzą się fale na wodzie, w którą wrzucił ktoś kamień: to bliżsi powtarzali dalszym jego słowa. Potem tu i ówdzie ozwały się okrzyki gniewne lub potakujące, które zmieniły się wreszcie w jeden powszechny, olbrzymi wrzask:
– Panem et circenses[^5]…

📄

przypisy:

1. Pretorianie – żołnierze gwardii przybocznej cezara.
2. Tłuszcza – tłum; tu: pogardliwie o protestujących mieszkańcach Rzymu.
3. Nie szczędzić – tu: nie ograniczać.
4. Arbiter elegantarium (łac.) – autorytet w sprawach mody, elegancji i dobrego smaku.
5. Panem et circenses! (łac.) – „Chleba i igrzysk!” – zawołanie rzymskiego ludu domagającego się darmowego wyżywienia i rozrywek.

[Henryk Sienkiewicz, *Quo vadis*, Wrocław 2002.]