Zadanie nr 4 z Egzaminu Ósmoklasisty 2023

Akt V, SCENA IV

Sala królewska w Gneznie¹ – tron w głębi – KANCLERZ państwa. WAWEL dziejopis. – PAŹ. – DWÓR. – SĘDZIOWIE

KANCLERZ
Wszystko gotowe na przyjęcie pana.
Zasiądźcie teraz ławy po urzędzie²,
Przy samym tronie wodzowie i sędzie,
Szafarze zboża, dolewacze dzbana.
Niech wszystkich razem nowy król powita.

wchodzi GONIEC

GONIEC
Świetny urzędzie, wieść przynoszę ważną,
Nasz król, pan nowy – kobieta.

KANCLERZ
Kobieta!

WSZYSCY
Królem kobieta!

KANCLERZ
Niech będzie odważną […].

GONIEC drugi wchodzi

GONIEC
Prześwietny urzędzie!
Królowa weszła już do bram stolicy.

KANCLERZ
Każcie, niech wszystkie serca na dzwonicy
Biją dzień cały, tak jak serca ludu.

PIERWSZY Z PANÓW
Wieszczbiarz³ nie może wytłumaczyć cudu,
Co się ukazał dzisiaj narodowi.
Lud niespokojny.
[…]

ściemnia się jak przed burzą

JEDEN Z PANÓW
Co to? ciemność smutna
Na tron upadła i nam na oblicza:
Jak zaćmionego słońca tajemnicza
Zieloność – bladzi staniemy przed panią.

KILKU
Okropna ciemność.

wchodzi STRAŻNIK wieży

STRAŻNIK
Nad blaszaną banią
Królewskich zamków, skąd w niebo wytryska
Igła złocona, okropne chmurzyska
Wkoło się czarnym owinęły wiankiem
I coraz grubsze już wiszą nad gankiem,
Gdzie ustawiona muzyka króleska⁴.
A cała nieba równina niebieska,
Jakby się z jednej urągała chmury.
[…]

OKRZYKI
za sceną
Niech żyje królowa!

BALLADYNA wchodzi w królewskim ubiorze, w koronie. KOSTRYN w zbroi.
LUD

KANCLERZ
Pani! niech będzie poświęcona głowa,
Co nam przynosi koronę Popielów⁵.
Witaj i panuj tak mądrze i szczodrze,
Ażebyś z Bogiem do najświętszych celów
Lud prowadziła. […]
Daj łaskę winnym – daj łaknącym chleba,
A wszystkim niechaj rządzi sprawiedliwość.

BALLADYNA
z tronu
Cóż mam uczynić?

KANCLERZ
Praw naszych gorliwość
O dobro ludu stanowi od dawna,
Że król, nim siądzie do pierwszego stołu,
Nim da spoczynek strudzonemu czołu,
Które uciska w dzień korona sławna:
Wprzódy na ławie sądowniczej siada,
I rozwiązuje kryminalne sprawy.

BALLADYNA
Niech się tak stanie, jak wasze ustawy
Każą…

Kostryn chwieje się i pada

JEDEN Z PANÓW
Co to jest? wódz blednie i pada?

BALLADYNA
przystępując do leżącego Kostryna
Co to się znaczy… słabo ci?

KOSTRYN
Umieram.

BALLADYNA
Panie mój! drogi!

KOSTRYN
Precz! jędzo trująca!
Zrzućcie ją z tronu – ja pierwszy otwieram
Grobowiec ciemny dla ludzi tysiąca,
Co będą żyli pod nią…
[…]

BALLADYNA
do siebie
Już przeszłość zamknięta
W grobach… Ja sama panią tajemnicy.
głośno
Każcie wojennym brańcom⁶ rozkuć pęta,
Zastawić stoły na rynkach stolicy
I dawać co dnia dla żebraków strawę.

KANCLERZ
Wdzięczność i sława tobie.

BALLADYNA
Ja o sławę
Nie dbam, a wyższa teraz nad sąd ludu,
Będę, czym dawno byłabym, zrodzona
Pod inną gwiazdą. Życie pełne trudu
Na dwie połowy przecięła korona.
[…] Wyście mnie nie znali
Taką, jak byłam – niech więc lud nie śledzi
Przeszłości mojej. Wiecie, com wyznała,
A resztę wyznam księdzu na spowiedzi. […]
Teraz, kanclerzu, wywołaj przede mnie
Zbrodniów⁷ – na pierwszym siedzę trybunale.
Jeśli fałsz wydam, niechaj będzie ze mnie
Gniazdo robaków! Niech się ogniem spalę!
Ani mię ujmie dobroć, ani trwoga,
Ani odwiodą ludzie, ani czarty.
Przysięgam sobie samej, w oczach Boga,
Być sprawiedliwą.

KANCLERZ
Woźni!

WOŹNI
Sąd otwarty.

Juliusz Słowacki, Balladyna, Wrocław 1986.

¹ Gnezno – Gniezno.
² Po urzędzie – tu: zgodnie z zajmowanym stanowiskiem.
³ Wieszczbiarz – (daw.) człowiek przepowiadający przyszłość.
⁴ Króleska – królewska.
⁵ Korona Popielów – korona należąca do Popiela, legendarnego władcy Polski.
⁶ Brańcom – jeńcom wojennym.
⁷ Zbrodniów – tu: zbrodniarzy.kstu z Balladyny z poprzednich stron arkusza]